Studia i Materialy "Miscellanea Oeconomicae" 1/2018

Zmiany geopolityczne na świecie oddziaływają na Unię Europejską oraz jej politykę poprzez modyfikację międzynarodowych uwarunkowań jej funkcjonowania. Trudności napotyka także kooperacja na płaszczyźnie wewnętrznej z uwagi na różnice polityczne i niejednolite stanowiska poszczególnych państw członkowskich w niektórych kwestiach. W zakresie relacji zewnętrznych dużym wyzwaniem stała się zmiana przywództwa w Stanach Zjednoczonych, która przełożyła się na rewizję podejścia tego kraju do kwestii transatlantyckiej współpracy gospodarczej. Spośród wyzwań wewnętrznych na pierwsze miejsce wysuwa się obecnie Brexit i jego szerokie konsekwencje dla UE. Perspektywy strefy euro po kryzysowych doświadczeniach, koncepcja dalszej integracji, w tym między innymi kwestia „Europy dwóch prędkości”, są sprawami, które skłaniają do głębszej refleksji i szerszej dyskusji na temat przyszłości Unii Europejskiej oraz kierunków, efektów i zagrożeń jej rozwoju.
Niniejszy numer Miscellanea Oeconomicae, w zamyśle autorów, jest przyczynkiem do tej dyskusji. Poruszona w nim tematyka ogniskuje się wokół relacji gospodarczych UE z USA i możliwości ich rozwoju, a także ważnych problemów samej Unii. Zgromadzone artykuły poruszają tematy handlowe i inwestycyjne, uwzględniając zarówno skalę makro, jak i mikro, a także przedstawiając studia przypadków i analizy porównawcze. Prezentowane w numerze rozważania, choć dotyczą tematyki całej UE, to prowadzone są z perspektywy polskiej. Dzięki temu, ich wyniki mogą być interesujące nie tylko z punktu widzenia międzynarodowych stosunków gospodarczych, ale przede wszystkim perspektyw rozwoju polskiej gospodarki oraz przemian społeczno-gospodarczych i politycznych dokonujących się w naszym kraju.
W numerze znajdują się 23 artykuły naukowe i trzy teksty wprowadzające, które uzupełniają analityczne spojrzenie naukowców o refleksje praktyków. To poszerzenie perspektywy może pomóc Czytelnikowi uzyskać bardziej całościowe spojrzenie na omawiane zagadnienia. W zależności od zainteresowań, każdy z Czytelników może zapoznać się wybranymi przez siebie artykułami. W tym miejscu pozwolimy sobie zwrócić uwagę na niektóre z nich, co może ułatwić wybór i orientację w całym tomie.
Problematyka pierwszej części numeru koncentruje się wokół wyzwań stojących przed UE i jej relacjami z USA. Otwierający ją tekst dr Marka Prawdy, Dyrektora Przedstawicielstwa UE w Polsce, jest jednym ze wspomnianych wyżej tekstów bazujących na przemyśleniach praktyka. Odnosi się do głównych i najbardziej aktualnych problemów oraz wyzwań ugrupowania. Na ich tle Autor przekazuje refleksje na temat sytuacji Polski w tym ważnym dla niej momencie, przed negocjacjami kolejnych wieloletnich ram finansowych. Podkreśla on, że Unia – pomimo ograniczeń, jakie ze sobą niesie członkostwo, jest ciągle najlepszym strategicznym wyborem dla naszego kraju. W związku z tym, ewentualna marginalizacja w strukturach Unii stałaby się dla Polski dużym zagrożeniem. Bieżące spory władz polskich z Komisją Europejską, w opinii Autora, niestety wzmacniają to zagrożenie. Stąd też polski punkt widzenia powinien być oparty o wizję szerszą, uwzględniającą wagę aktywnego członkostwa w UE dla przyszłości kraju.
Artykuł autorstwa dr hab. Andżeliki Kuźniar i prof. dr hab. Jerzego Menkesa jest refleksją nad trójstronnymi relacjami Europy, Ameryki i Azji w czasach administracji prezydenta Donalda Trumpa. Autorzy konkludują, że zmiany w polityce zagranicznej USA nie doprowadzą do znacznego pogorszenia się trójstronnych relacji pomiędzy tymi największymi światowymi graczami. Podstawą tej współpracy są głęboko osadzone wspólne wartości, które są silniejsze w opinii Autorów, niż przejawiana w ostatnim czasie chęć do ograniczenia współpracy.
Prof. dr hab. Ewa Oziewicz podejmuje z kolei temat Nowego Jedwabnego Szlaku, będącego chińską inicjatywą mogącą mieć pierwszorzędny wpływ na relacje gospodarcze na świecie. Autorka wskazuje między innymi na fakt, że zmiany w polityce USA względem Azji i Europy są okazją dla azjatyckiego mocarstwa do rozwoju tego projektu. Dzięki temu może on stać się alternatywą dla innych form współpracy, kształtując nowy ład światowy.
Rozważania prof. dr hab. Heleny Tendery-Właszczuk wskazują, że ze względu na bliskie relacje z USA, Wielka Brytania będzie w stanie wynegocjować samodzielnie porozumienie handlowe z tym krajem. Przyszłość porozumienia całej UE z USA jest z kolei niepewna, jako że zależy w dużym stopniu od woli politycznej. Stąd też należy brać pod uwagę także sytuację, w której takie porozumienie nie zostanie zawarte. Ten wątek należy uzupełnić o lekturę artykułu prof. nadzw. dr hab. Wojciecha Bieńkowskiego i prof. dr hab. Adama K. Prokopowicza, którzy analizują program gospodarczy Trumpa i jego znaczenie dla międzynarodowych relacji handlowych. Kolejne artykuły w tej części dotyczą rozważań na temat przyszłości polityki handlowej i szerzej rozumianego handlu światowego, a także debaty nad przyszłością UE, jak i perspektyw gospodarki światowej. W jednym z nich prof. IBRKK Ewa Kaliszuk analizuje możliwe zmiany w relacjach gospodarczych Polski z USA i Kanadą, które wynikają ze zmieniających się warunków współpracy transatlantyckiej, w tym zawartej niedawno umowy CETA. Autorka wskazuje między innymi, że aktualna sytuacja może być dla Polski szansą na znalezienie dla siebie niszy w transatlantyckich łańcuchach dostaw. W tym kontekście warto także zwrócić uwagę na rozbieżność poglądów dotyczących implementacji umowy CETA w polskim społeczeństwie, na co wskazuje prof. nadzw. dr hab. Bogna Gawrońska-Nowak prezentując wyniki badań na temat internetowej debaty w Polsce dotyczącej umowy CETA. Podobny problem – polaryzacji polskiego społeczeństwa, tym razem w kwestii zaufania do Unii Europejskiej analizuje mgr Kinga Schlesinger, Zastępca Dyrektora Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce.
Druga część numeru ma charakter bardziej specjalistyczny i szczegółowy, skupia się wokół skutków zawartego niedawno porozumienia CETA, jak i szerzej rozumianej transatlantyckiej współpracy handlowej. Można w niej znaleźć między innymi rozważania na temat szans i konsekwencji zawarcia porozumienia handlowego pomiędzy UE a USA. Część tę otwiera krótki tekst pana Adama Gizińskiego, Naczelnika Wydziału w Departamencie Strategii, Analiz i Rozwoju Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Autor wskazuje w nim na aktualny stan negocjacji porozumień handlowych UE z partnerami z całego świata i naświetla też rolę, jaką w tym zakresie pełnią władze Polski. Członkostwo w UE pozwala Polsce korzystać z możliwości, jakie dają zawierane przez całe ugrupowanie umowy handlowe, niemniej wpływ na kształt tych umów ma charakter pośredni. Polska, tak jak pozostali członkowie UE, uczestniczy w formowaniu stanowiska ugrupowania w przypadku każdej z umów i promuje, w miarę możliwości, własne interesy gospodarcze. Autor podkreśla między innymi, że uwzględniając relatywnie wysoką konkurencyjność produktów polskiego rolnictwa, umowy tego typu są istotną szansą dla gospodarki polskiej, zwłaszcza w przypadku negocjacji z potencjalnymi importerami polskich wyrobów. Z drugiej strony, Polska musi starać się zabezpieczać rynek przed potencjalnie negatywnym wpływem importu z krajów, które swoją konkurencyjność budują na przykład w oparciu o niższe standardy jakości żywności.
W tej części warto zwrócić uwagę między innymi na artykuł napisany przez prof. dr hab. Elżbietę Czarny, prof. dr hab. Jerzego Menkesa i dr Magdalenę Słok-Wódkowską, w którym Autorzy dokonali analizy transatlantyckiego porozumienia o wolnym handlu i ukazali jego specyfikę w kontekście globalnych trendów w kierunku liberalizacji handlu. W opinii Autorów sprzeczne sygnały płynące w tym zakresie z USA sprawiają, że przyszłość współpracy na linii UE – USA nie jest jednoznaczna.
Ostatnia część numeru jest poświęcona zagadnieniom strukturalnym gospodarek europejskich, które stanowią swego rodzaju kontekst do pogłębionego zrozumienia relacji handlowych z partnerami zza Atlantyku. Szczególnie, że w kilku przypadkach dokonano analizy porównawczej UE na tle USA i innych obszarów. Część tę otwiera tekst dra Wojciecha Warskiego, który przedstawia ewolucję podejścia inwestorów amerykańskich do działań na rynku europejskim. Jest to tekst oparty o doświadczenia Autora i w ciekawy sposób nakreśla specyfikę biznesmenów z USA działających w Europie. W kontekście ewentualnego zacieśnienia relacji gospodarczych, artykuł ten może być pomocny w podejmowaniu decyzji w praktyce gospodarczej jak również może stanowić inspirację do pogłębionych badań w omawianym zakresie.
Na podstawie lektury prac zawartych w tym numerze można sformułować kilka generalnych wniosków. Po pierwsze, większość Autorów ostrożnie wskazuje, że liberalizacja transatlantyckich obrotów gospodarczych, zwłaszcza w dziedzinie handlowej, jest z perspektywy Polski relatywnie korzystna. W szczególności podkreśla się tutaj szanse stojące przed sektorem rolno-spożywczym, w zakresie którego Polska posiada duży potencjał, co wyróżnia ją spośród innych krajów Unii. Po drugie, zawarcie porozumienia handlowego pomiędzy UE a USA jest ciągle możliwe, choć jego prawdopodobieństwo spadło ze względu na zmianę administracji w Waszyngtonie. Równocześnie ze zmianą strategii USA, wzrasta gospodarcza i polityczna rola Chin, które przejmują inicjatywę nie tylko na kontynencie azjatyckim. Można zaryzykować stwierdzenie, że intensyfikacja kontaktów z tym krajem może być do pewnego stopnia alternatywą dla transatlantyckich relacji gospodarczych UE. Zarówno nowa sytuacja polityczna, jak i inne uwarunkowania globalne sprawiają jednak, że zarazem władze polskie, jak i przedsiębiorcy, muszą brać pod uwagę różne scenariusze rozwoju. Podmioty gospodarcze powinny być przygotowane zarówno do intensyfikacji powiązań transatlantyckich, jak i do ich zamrożenia na obecnym poziomie. Do tej gotowości może przyczynić się lepsze poznanie specyfiki gospodarczej UE i USA, a także ich wzajemnych powiązań. Pomocny w tym zakresie może być między innymi niniejszy numer Miscellanea Oeconomicae.

dr Arkadiusz Mroczek
dr Agnieszka Pach-Gurgul
dr Marta Ulbrych

Studia i Materialy "Miscellanea Oeconomicae" 1/2018 - okładka