Studia i Materialy "Miscellanea Oeconomicae" 3/2016, tom III

Współczesna gospodarka światowa stanowi złożony i niezwykle dynamiczny organizm, obejmujący kraje, ich związki, powiązania produkcyjno-handlowe i kapitałowe, inne podmioty gospodarcze (przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe), poszczególne rynki, organizacje regionalne i międzynarodowe. Gospodarka światowa jest kategorią nie tylko o wymiarze ekonomicznym, ale również geograficznym, demograficznym i społeczno-politycznym. Podlega ciągłym zmianom pod wpływem różnorodnych czynników i uwarunkowań, a jednym z najważniejszych jest dokonująca się globalizacja i regionalizacja gospodarki światowej.
Głównym celem niniejszej monografii jest przedstawienie wyników badań nad zmieniającą się naturą globalizacji i regionalizacji oraz wskazanie implikacji tych procesów dla rozwoju gospodarki światowej. Uwzględniając szanse i zagrożenia, jakie niosą ze sobą analizowane zjawiska, należy podkreślić wagę podjętej problematyki oraz potrzebę ciągłych badań w tym zakresie. Próby włączenia się do tych badań podejmowane są od lat także w Katedrze Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. W Katedrze zrodził się pomysł zaproszenia do dyskusji na te tematy również badaczy z innych ośrodków naukowych. Niniejszy tom Zeszytu Naukowego Miscellanea Oeconomicae jest odpowiedzią na to zaproszenie.
Prezentowany tom trzeci jest kontynuacją badań nad procesami Globalizacji i regionalizacji we współczesnym świecie, ich najważniejszymi aspektami, wokół których aktualnie toczy się dyskusja naukowa. Publikacja została podzielona na cztery części:
1. Wybrane problemy współczesnej gospodarki światowej.
2. Konkurencyjność i innowacyjność gospodarki światowej.
3. Procesy globalizacji na rynkach finansowych.
4. Kierunki rozwoju Unii Europejskiej na tle wyzwań globalnych.
Autorzy artykułów zawartych w pierwszej części publikacji skoncentrowali się na wybranych problemach współczesnej gospodarki światowej. Pokazali w nich obecne oblicze globalizacji, a także jej stan, szanse i perspektywy. Zaprezentowali wyniki analizy głównych kierunków jej wpływu na wybrane obszary, w tym między innymi na zdrowie, jak również zróżnicowanie regionów świata na przykładzie Afryki. Opisali tu także współczesny wymiar migracji, który jest ściśle związany z funkcjonowaniem rynku globalnego, wzrostem znaczenia korporacji ponadnarodowych oraz procesem liberalizacji, zwiększającym mobilność czynników wytwórczych, w tym pracy. Zwrócili także uwagę na zmiany w kierunkach międzynarodowych migracji – kraje emigracji (jak Federacja Rosyjska) stają się miejscem docelowym dla imigrantów.
Wybrane aspekty konkurencyjności i innowacyjności w kontekście przemian we współczesnej gospodarce światowej, jej zróżnicowania, dynamiki i charakteru rozwoju stały się przedmiotem rozważań zawartych w drugiej części publikacji. Na podkreślenie zasługują rozważania dotyczące międzynarodowej pozycji konkurencyjnej Polski, determinującej możliwość włączania się naszego kraju oraz innych krajów Grupy Wyszehradzkiej w proces globalizacji i czerpania z tego tytułu określonych korzyści. Ważną rolę w kształtowaniu konkurencyjności oraz znaczenia i miejsca danego podmiotu w gospodarce globalnej odgrywają współcześnie międzynarodowe łańcuchy dostaw (analizowane przez Autorów) na przykładzie japońskich grup keiretsu oraz sieci innowacji, stanowiących aktualnie ważny czynnik wzrostu i rozwoju gospodarczego świata. Współcześnie w tym względzie istotną rolę odgrywa rozwój centrów usług dla biznesu w danym kraju (analizowany na przykładzie miast Polski), będący czynnikiem ich atrakcyjności inwestycyjnej dla korporacji, a tym samym instrumentem ich włączania się w proces globalizacji.
Globalizacja to wielopoziomowy proces, dokonujący się w sferze gospodarczej, społecznej i politycznej. Jednakże największe zaawansowanie tego procesu ma miejsce w sferze gospodarczej, a szczególnie w sferze finansów i bankowości. Tej problematyce zostały poświęcone rozważania zawarte w trzeciej części publikacji. Obejmują one analizę poziomu umiędzynarodowienia rynków finansowych w wybranych państwach Europy Środkowo-Wschodniej, które z uwagi na transformację gospodarczą włączają się w proces globalizacji finansowej z pewnym opóźnieniem. Rola bankowości w procesie globalizacji została przedstawiona na przykładzie bilateralnych umów swapowych banków centralnych w kontekście internacjonalizacji juana chińskiego, waluty kraju o ważnej pozycji w gospodarce globalnej. Natomiast istotę funduszy podwyższonego ryzyka i ich znaczenie w finansowaniu różnych aspektów przedsięwzięć o charakterze innowacyjnym przedstawiono w kolejnym podrozdziale. Istotnym rozdziałem tej części monografii są badania dotyczące wpływu kryzysu finansowego na gospodarkę globalną oraz znaczenia synchronizacji cykli koniunkturalnych wybranych krajów Unii Europejskiej z cyklem koniunkturalnym Niemiec – największej europejskiej gospodarki.
Międzynarodowa integracja i globalizacja to procesy dokonujące się równocześnie w gospodarce światowej, do pewnego momentu równolegle, gdyż ich wspólnym mianownikiem jest liberalizacja. O ile jednak integracja jest procesem regulowanym przez państwa narodowe i skutkuje w pewnej mierze regionalizacją, o tyle globalizacja jest procesem obiektywnym, niezależnym od państw, skutkującym w sferze ekonomicznej powstaniem rynku globalnego. Autorzy artykułów zawartych w czwartej części publikacji skupili uwagę na aktualnych problemach integracji europejskiej. Zaprezentowali wyniki analizy handlu wewnątrzunijnego (w tym również e -commerce), jego specyfiki i efektów oraz struktury wartości dodanej w eksporcie brutto towarów i usług. Następnie opisali wybrane zagadnienia prawne kompleksowej umowy gospodarczo – handlowej, zawartej pomiędzy Kanadą a Unią Europejską. Ważny wkład w identyfikację istoty i kierunków oddziaływania integracji europejskiej na globalizację stanowią rozważania o znaczeniu ponadregionalnym, dotyczące europeizacji polityki energetycznej UE, jej wyzwań i implikacji, jak również realizacji celów Strategii Europa 2020 przez Polskę i inne kraje Unii Europejskiej. W ostatnim podrozdziale przedstawiono uwarunkowania i koncepcję zielonej polityki przemysłowej w UE.
Celem prezentowanej publikacji jest z jednej strony pokazanie istoty globalizacji i regionalizacji, ich wpływu na kierunki i dynamikę przemian w gospodarce światowej, z drugiej zaś zainspirowanie dyskursu naukowego oraz badań nad nowymi aspektami tych procesów i ich znaczeniem dla rozwoju społeczno-gospodarczego.
W tym miejscu Redaktorzy opracowania pragną podziękować Autorom poszczególnych artykułów za wnikliwe i nowatorskie naświetlenie prezentowanych zagadnień. Mają nadzieję, że publikacja będzie istotnym głosem w dyskusji oraz uzupełni dotychczasowe analizy głównych determinant dokonujących się przemian w szeroko rozumianej gospodarce światowej.

Agnieszka Pach-Gurgul
Marta Ulbrych

Studia i Materialy "Miscellanea Oeconomicae" 3/2016, tom III - okładka