Studia i Materialy "Miscellanea Oeconomicae" 1/2016

Około pięćset lat przed Chrystusem, Heraklit z Efezu (540-480 p.n.e.) wygłosił słynne słowa: panta rei (wszystko płynie, nic nie jest stałe). Stanowią one aforystyczne ujęcie teorii zmienności zwanej wariabilizmem. Według niej najważniejszą cechą każdego bytu jest ciągłe stawanie się i przemijanie, będące wynikiem nieprzerwanego ścierania się przeciwieństw. Dla Heraklita i całej rzeszy uczonych, aż do połowy XIX wieku, czas był czymś absolutnym, niezależnym od innych wielkości, płynącym własnym rytmem i unaoczniającym zachodzące zmiany. Wszystkie znane do tego czasu prawa fizyki były symetryczne względem czasu. Jeżeli w prawach tych występował czas, to nie miało znaczenia, czy płynie on ku przyszłości, czy też cofa się w przeszłość. Jedynie zdrowy rozsądek nakazywał odrzucać rozwiązania wynikające z upływu czasu ku przeszłości, bo nigdy nie zaobserwowano tego typu zjawisk. Fale elektromagnetyczne zawsze płyną od źródła, nigdy do niego. Gorąca kawa pozostawiona w filiżance na stole zawsze się ostudzi, nigdy natomiast sama się nie zagrzeje. Rozbita szklanka sama nie powróci do pierwotnego kształtu. Ową nieścisłość, a w zasadzie nieokreśloność, w teoriach fizycznych usunęła dopiero sformułowana przez R. Clausiusa (1822-1888) II zasada termodynamiki. Nie potrafimy jej udowodnić posługując się aparatem matematycznym i teoriami. Jest ona jedynie uogólnieniem wniosków wynikających z doświadczenia, pozwalającym na stwierdzenie, który z procesów opisanych teoretycznie jest możliwy do realizacji w rzeczywistości. Zgodnie z jednym ze sformułowań tej zasady: samorzutne procesy, które zaczynają się jednym stanem równowagi, a kończą innym stanem równowagi, mogą przebiegać tylko w takim kierunku, z którym związany jest wzrost sumy entropii układu i otoczenia2. Druga zasada termodynamiki zapisana w tej postaci może być stosowana wyłącznie do procesów nieodwracalnych, ponieważ tylko takie procesy mają „naturalny” kierunek. Należy zatem skonstatować, że wokół nas i w nas samych toczą się jedynie procesy nieodwracalne sprawiające wrażenie upływającego czasu. Myśl tę po raz pierwszy wyraził I. Kant twierdząc, iż czas i przestrzeń nie należą do świata materialnego – są jedynie apriorycznymi formami naszej zmysłowości. Wydaje się, iż źródłem ich pochodzenia jest nieodwracalność procesów rzeczywistych, z których istoty wynika, że to co było, już nigdy się nie powtórzy. Jak mówił Heraklit: niepodobna wstąpić dwukrotnie do tej samej rzeki. Nie można dlatego, że w każdym momencie „napływają nowe wody”, które sprawiają, że rzeka nigdy nie jest taka sama. Dla Heraklita płynąca rzeka jest symbolem upływającego czasu – czasu absolutnego. Jeżeli przyjmiemy, że płynąca woda nie jest symbolem upływającego czasu, lecz zmieniającej się w sposób ciągły i nieodwracalny. Rzeczywistość, to czas przestaje być absolutny. Staje się natomiast abstrakcyjną formą poznania – czynnikiem porządkującym nasze wrażenia zmysłowe i pozwalającym na odkrywanie praw rządzących Rzeczywistością. Ten, być może przydługi, wstęp jest efektem mojej zadumy nad 20-letnią historią czasopisma. Wiele wokół nas się zmieniło. Również samo czasopismo ewoluowało: od materiałów z cyklicznych konferencji wydawanych dwa razy w roku, po 9 punktowy (lista B MNiSW) kwartalnik naukowy. Pomimo, iż nadal publikujemy artykuły z obszaru nauk społecznych dotyczące: zarządzania w sektorze publicznym i prywatnym, ekonomii i gospodarki oraz logistyki, to jednak ich treść ewoluuje zgodnie z rozwojem myśli naukowej. Dostrzegany na przestrzeni lat (na tle innych procesów i zjawisk) rozwój czasopisma nie byłby możliwy bez autorów nadsyłających swoje materiały, dlatego też chciałbym w imieniu Redakcji im przede wszystkim złożyć serdeczne podziękowania i życzenia dalszej owocnej pracy. Bez nich nasz sukces nie byłby możliwy. Cieszy on nas tym bardziej, że ilość napływających, bardzo dobrych artykułów, każe nam się zastanowić nad ewentualnym wzrostem częstości wydań, ale na razie to przyszłość. Aktualne wydanie jest ostatnim w dotychczasowej procedurze wydawniczej. Kolejne realizowane będą za pośrednictwem uniwersyteckiej platformy czasopism. Informatyka coraz bardziej wkracza w nasze życie. Mamy nadzieję, że nowa forma procesu wydawniczego ułatwi pracę autorom, recenzentom i redaktorom, przyczyniając się do wzrostu przejrzystości procedury oraz ją przyspieszy. Aktualny numer czasopisma zawiera dość tradycyjny podział na artykuły dotyczące:
- zarządzania przedsiębiorstwem;
- logistyki;
- gospodarki lokalnej;
- finansów i gospodarki;
- miscellanea.
Zdaniem Członków Rady Naukowej i Redakcji oraz Recenzentów wiele z nich zasługuje na szczególną uwagę. Mamy nadzieję, że czytelnicy znajdą dla siebie coś ciekawego i intrygującego. Być może inspirację dla własnych badań. Czego serdecznie im życzę.
dr hab. inż., prof. UJK Jarosław Prońko

Studia i Materialy "Miscellanea Oeconomicae" 1/2016 - okładka